Κυριακή, 11 Οκτωβρίου 2015

Οι 4 διασκέψεις που άλλαξαν και διαμόρφωσαν το μέλλον του κόσμου. Aπό την Τεχεράνη στο Πότσνταμ



Η Ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου αποτελεί ένα πολυσύνθετο σύμπλεγμα τόσο στρατιωτικών-στρατηγικών εξελίξεων όσο και πολιτικών/διπλωματικών αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στα κράτη που έλαβαν μέρος.
Εξ' αυτού αντιλαμβανόμαστε πως δεν γίνεται να μελετάμε μόνο τα δρώμενα στο στρατιωτικό πεδίο, παρότι αυτά ρυθμίζουν την έκβαση μιας εμπόλεμης σύρραξης, αλλά πρέπει να μελετάμε εξ’ ίσου και τα γεγονότα της διπλωματικής Ιστορίας που καθόρισαν αλλά πιθανώς να καθορίζουν τις διεθνείς ισορροπίες μέχρι και σήμερα.
Το ζήτημα που θα κληθούμε ν' αναλύσουμε στην παρούσα σειρά δημοσιεύσεων αφορά τις συνδιασκέψεις που καθόρισαν την διπλωματική σκακιέρα του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ξεκινώντας από την Τεχεράνη και καταλήγοντας στα γεγονότα του  Potsdam. Κατά συνέπεια θα εστιάσουμε στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στην πρώτη συνδιάσκεψη των 3 Μεγάλων(3 big) στην πρωτεύουσα του Ιράν.
Από τον Νοέμβριο του 1943 οι ηγέτες των 3 χωρών που συγκροτούσαν τον αντιναζιστικό συνασπισμό, είχαν αντιληφθεί την ανάγκη για την πραγματοποίηση μιας συνδιάσκεψης κατά την διάρκεια της οποίας θ' αποφάσιζαν τον σχεδιασμό ενός πιο κοινού στρατηγικού πλάνου αλλά και τον συντονισμό των προσπαθειών τους να διαλύσουν την Ναζιστική αυτοκρατορία. Αναφέρεται σκόπιμα ως "πιο κοινό στρατηγικό" το πλάνο που θα συμφωνούσαν οι 3 μεγάλοι, εφόσον δεν φαινόταν να είναι δυνατό να σχηματιστεί ένας κοινός άξονας μεταξύ των Σοβιετικών και των αγγλοσαξώνων πολιτικών αλλά κ' εφόσον δεν υπήρξε ποτέ κάποιο ουσιαστικό συμμαχικό σύμφωνο μεταξύ των Βρετανών, των Αμερικανών αλλά και των Ρώσων πριν την έναρξη του πολέμου, πανομοιότυπου με τον Ατλαντικό Χάρτη που είχαν συμφωνήσει ο Τσώρτσιλ και ο Ρούσβελτ το 1941(14/8/1941). Σαφώς βέβαια οι ΗΠΑ μετά και τις 22/6/1941 αποδοκίμασαν έντονα την Γερμανική εισβολή στα Ρωσικά εδάφη(κωδική ονομασία Barbarossa), εντούτοις δεν εισήλθαν επισήμως στον πόλεμο μέχρι τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. Παρότι οι ΗΠΑ απέστειλαν βοήθεια υπό την μορφή χρημάτων ή πολεμικού υλικού[1], δεν επιθυμούσαν και ν' αποστείλουν στρατεύματα τόσο στην Ευρώπη όσο και σ' οποιοδήποτε άλλο θέατρο επιχειρήσεων είχε σχηματιστεί κατά την διάρκεια του πολέμου. Κατά συνέπεια μετά την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ από την Ιαπωνική αεροπορία αλλά και την σταδιακή κλιμάκωση του πολέμου στο Ανατολικό μέτωπο, ο πρόεδρος Ρούσβελτ αποφάσισε να εισέλθουν οι ΗΠΑ[2] και μ' αυτήν του την απόφαση άλλαξε δραστικά την πορεία του πολέμου.
Με την απόφαση εισόδου των ΗΠΑ στο δυτικό μέτωπο της Ευρώπης(Pub.L. 77–331, Sess. 1, ch. 564, 55 Stat. 796) αλλά και στο Ανατολικό μέτωπο της Ασίας(Ιαπωνία), έγινε αντιληπτό πως υπήρχε ανάγκη για συντονισμό των προσπαθειών των 3 μεγάλων σε διεθνές επίπεδο. Αν και είχε προηγηθεί η διάσκεψη του Καΐρου στην οποία δεν συμμετείχε ο Στάλιν αλλά ο Κινέζος εθνικιστής Τσιανγκ-Καϊ Σέκ, δεν μνημονεύεται όπως αυτή της Τεχεράνης εντός της οποίας αρχίζει να σχηματίζεται μια πρώτη μορφή "διευθυντηρίου" διεθνών στρατηγικών υποθέσεων(όπως το ΣΑ, του οποίου πολλοί αναλυτές θεωρούν πως πρόδρομη μορφή του είναι το σχήμα των 3 μεγάλων όπως συνεδρίασε στην Τεχεράνη), καθώς και γιατί δεν λήφθηκαν ισχυρές αποφάσεις για την πορεία του πολέμου όπως έγινε την 1/12/1943 με την κοινή συμφωνία του Κειμένου της Τεχεράνης.
Η συνδιάσκεψη με την κωδική ονομασία EUREKA, καθόρισε εν πολλοίς τις ισορροπίες τόσο στο επιχειρησιακό επίπεδο όσο και ανέδειξε τις διπλωματικές ανακατατάξεις ανάμεσα σε Μεγάλη Βρετανία/ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση.
Το πεδίο λήψης αποφάσεων αφορούσε την Γιουγκοσλαβία, την δυνητική θέση της Τουρκίας κατά την διάρκεια αλλά και μετά τον πόλεμο, την συμφωνία για μια απελευθέρωση της Δυτικής Ευρώπης μέσω μιας δεινής απόβασης στις βόρειες ακτές της Γαλλίας, που θα σηματοδοτούσε και την ανακούφιση του Ανατολικού μετώπου που τόσο επιθυμούσε ο Στάλιν και οι στρατηγοί του αλλά και τον συντονισμό των στρατιωτικών επιτελείων των 3 μεγάλων σε τέτοιο βαθμό που θ' αποφεύγονταν οι συγκρούσεις και θα υπήρχε μια σύγκλιση κατά του Άξονα[3]. To τελικό κείμενο της Συμφωνίας χωρίστηκε σε 3 σκέλη και ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί στο 2ο σκέλος, τ' οποίο αφορούσε το Ιράν, στην 4η διάταξη, όπου αναγράφεται καθαρά η κοινή συμφωνία και των 4 κυβερνήσεων στις 8 θεμελιώδεις αρχές του Ατλαντικού Χάρτη[4]. Κατά συνέπεια η συνδιάσκεψη της Τεχεράνης έθεσε τις βάσεις για την διαμόρφωση των εξής θεμελιωδών γεγονότων που στιγμάτισαν τόσο τον Β' παγκόσμιο πόλεμο όσο και το μεταπολεμικό περιβάλλον.
Αρχικά τέθηκαν οι βάσεις του νέου, σύγχρονου πυρήνα του διευθυντηρίου του διεθνούς συστήματος με την συμμετοχή των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας αλλά και της ΕΣΣΔ. Μετά από λίγο καιρό ο Ρούσβελτ έκανε λόγο για το σχήμα των 3 μεγάλων αστυνόμων, οι οποίοι όμως τελικά έγιναν 5 με την προσθήκη της Γαλλίας έπειτα από απαίτηση του Ηνωμένου Βασιλείου και την συμμετοχή της Κίνας ως θεματοφύλακα της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε τις δυο μεγάλες αντίρροπες τάσεις που διαμορφώθηκαν κατά την λήξη του Ψυχρού πολέμου και λίγο ως πολύ διατηρήθηκαν μέχρι και την σημερινή περίοδο μετάβασης του διεθνούς συστήματος από τον μονοπολισμό στον πολυπολισμό[5]. Ακριβώς η συμμετοχή δυο αγγλοσαξωνικών χωρών που θα διαμόρφωναν τον πυρήνα του Ευρωατλαντικού βάθρου ισχύος και η παρουσία μιας ηπειρωτικής ευρασιατικής χώρας μεγάλης μάζας, συνέβαλλαν αρχικά στην ανάδειξη του διπολικού συστήματος της ισορροπίας ισχύος ή τρόμου, όπως ονομάστηκε από αρκετούς ιστορικούς αλλά και στην διαμόρφωση των αντίρροπων τάσεων που χαρακτηρίζουν την σημερινή διαμάχη μεταξύ Ανατολής-Δύσης. Τέλος όπως διαπιστώνουμε από το κείμενο της Τεχεράνης υπάρχει μια σταδιακή αλλά ξεκάθαρη ανάθεση θεάτρων επιχειρήσεων και ζωνών επιρροής στους 3 μεγάλους, όπως φαίνεται και από το 3ο σκέλος που αφορά τα πορίσματα σχετικά με τον στρατιωτικό τομέα[6]. Για το τέλος βέβαια αφέθηκε σκόπιμα η αναφορά στην συγκρότηση ενός μεγάλου αντιναζιστικού μετώπου(αντιηγεμονικού συνασπισμού κατά A. Watson) που φιλοδοξούσε να καταστρέψει το Γ' Γερμανικό Ράϊχ και επεδίωκε την επαναφορά της ισορροπίας ισχύος τόσο στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο όσο και στην Ασία, τον Ειρηνικό Ωκεανό(Ιαπωνία-ΗΠΑ) αλλά και την Βόρεια Αφρική η οποία βέβαια μετά το Ελ Αλαμεϊν είχε πέσει στα χέρια των συμμάχων.
Συνοπτικά η συνδιάσκεψη της Τεχεράνης διαδραμάτισε έναν θεμελιώδη ρόλο στην διεθνή σκακιέρα και η επερχόμενη συνάντηση τον Νοέμβριο του 1944 στην Μόσχα όσο και η διάσκεψη των 3 μεγάλων στην Γιάλτα ακολούθησαν το ίδιο μοτίβο των ζωνών επιρροής ανάμεσα στις αντίρροπες τάσεις του διεθνούς συστήματος.








Πηγες
  1. “Lend-Lease and Military Aid to the Allies in the Early Years of World War II - 1937–1945 - Milestones - Office of the Historian”, accessed 30 September 2015, https://history.state.gov/milestones/1937-1945/lend-lease.
  2. Declaring a State of War between the Government of Germany and the Government of the USA, version 562-564 (Washington D.C, 1941), http://www.legisworks.org/congress/77/publaw-331.pdf.
  3. The Avalon Project: The Tehran Conference. 1942. Reprint, Tehran, 1943. http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tehran.htm.(σκέλος 2ο-διάταξη 4η)
  4. “The Atlantic Conference & Charter, 1941 - 1937–1945 - Milestones - Office of the Historian”, accessed 11 October 2015, https://history.state.gov/milestones/1937-1945/atlantic-conf.
  5. Kōnstantinos Arvanitopoulos, Panagiōtēs Hēphaistos, and Panagiotes Hephaistos, Eurōatlantikes Scheseis, 2nd ed. (United States: Ekdoseis Poiotēta, 1999).
  6. The Avalon Project: The Tehran Conference. 1942. Reprint, Tehran, 1943. http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tehran.htm.(σκέλος 3ο)



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σχόλια με υβριστικό περιεχόμενο θα διαγράφονται.
Η κόσμια συμπεριφορά στον διάλογο είναι πολιτισμική αρχή!