Κυριακή, 16 Μαρτίου 2014

Η δεύτερη φάση του Ανατολικού ζητήματος και η συμβολή του στην ανάδειξη μια νέας γενικής ισορροπίας ισχύος(1815-1830)

Στην προηγούμενη ανάρτηση ανέλυσα την ουσία της ανάδειξης του ανατολικού ζητήματος εντός του 18ου αιώνα αλλά και την πρώτη φάση του, που πυροδοτείται απο την σέρβικη εξεγερση του 1804. Σ' αυτήν την ανάρτηση θ' ασχοληθώ με την δεύτερη φάση του ανατολικού ζητήματος, την σπουδαιότητα της εθνικής επανάστασης(που αποτελεί μέρος της νεωτερικής φάσης της ιστορικής περιόδου που διανύουμε) αλλά και της ανάδειξης μιας νέας γενικής ισορροπίας ισχύος, η οποία θα επηρεαστεί απο την ύπαρξη του ανατολικού ζητήματος και την υποχώρηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αυστηρά στα ασιατικά της εδάφη.
 Αρχικά η σέρβικη εξέγερση του 1804 υπό τις δυνάμεις του Μίλος Οβρένοβιτς θα φέρει μια πρώτη αναταραχή στην Οθωμανική αυτοκρατορία και θα φανερώσει τα τρωτά της σημεία, χωρίς όμως να φέρει την ανεξαρτησία της Σερβίας[1]. Οι λόγοι για τους οποίους συνέβη αυτό είναι πολλοί και έχουν πολυπαραγοντικό χαρακτήρά. Αρχικά η ιστορική περίοδος στο γενικό πεδίο ισχύος επισκιάζεται απο τους Ναπολεόντειους πολέμους, τ' οποίο σημαίνει πως οι Μεγάλες Δυνάμεις είναι απορροφημένες στην αντιμετώπιση των ναπολεόντειων αυτοκρατορικών αξιώσεων και δεν μπορούν να καταπνίξουν μια εθνική εξέγερση. Αυτό είχε διπλό αντίκτυπο για την Σερβία, δηλαδή μια θετική και μια αρνητική επίδραση. Η θετική επίδραση ήταν η απουσία του ρυθμιστικού πλαισίου της αρχής της διεθνούς νομιμότητας(εμπνευστής ο Καγκελάριος Μέττερνιχ), που άφηνε ανοιχτό το πεδίο για εθνικοαπελευθερωτικές εξεγέρσεις. Αντιθέτως η αρνητική ήταν η σύναψη ειρήνης της Ρώσικης αυτοκρατορίας με τους Οθωμανούς προκειμένου ν' ανταπεξέλθουν στην γαλλική επέλαση, εξέλιξη που άφησε τους Σέρβους αφύλακτους στην ισχύ των οθωμανών, μ' αποτέλεσμα και την συντριβή της εξέγερσης[2]. Αυτές οι εξελίξεις έδωσαν την ώθηση για την αμφισβήτηση της ισορροπίας ισχύος του συστήματος Μέττερνιχ, οι οποίες θα προκαλέσουν έντονες ρωγμές όταν και η Ελληνική επανάσταση του 1821 θα οδηγήσει στην δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1830 με το Πρωτόκολλο ανεξαρτησίας του Λονδίνου το 1830.
Στα θέματα της ισορροπίας ισχύος τώρα είναι αντιληπτό οτι οι επι μέρους, τοπικές επαναστάσεις θα προκαλέσουν ανισορροπία στο περιφερειακό πεδίο και σίγουρα θα οδηγήσουν σ' αναθεώρηση των συμφερόντων των Μεγάλων Δυνάμεων, όπως και πραγματικά έγινε με τα νέα στρατηγικά δόγματα Ρωσίας και Βρετανίας επί του Ανατολικού ζητήματος. Σίγουρα όμως η δεύτερη φάση του Ανατολικού ζητήματος είναι άμεσα συνυφασμένη με τις νεοδιαμορφούμενες ισορροπιες στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, κυρίως στην δεύτερη περιοχή καθώς εκεί έχουμε εθνότητες με δυναμικά εθνικά αιτήματα και αυξημένο βαθμό συνειδητοποίησης[3]. Ακόμα περισσότερο, επανερχόμενοι στην γενική ισορροπία ισχύος θα δούμε την αυξανόμενη συμμετοχή της Γαλλίας στα διεθνοπολιτικά ζητήματα της περιόδου, μέχρι βέβαια να έρθει το 1848 και η δυναμική της επιστροφή στο διεθνές προσκήνιο[4].
Αυτό που μένει να δούμε και θα ερευνήσουμε στις επόμενες αναρτήσεις είναι πλέον τον ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων στην Ευρωπαϊκή διεθνή κοινωνία και την κατάρρευση αυτής με την λήξη του Α' παγκοσμίου πολέμου, που θ' αφιερώσουμε ειδικές αναρτήσεις καθώς φέτος συμπληρώνονται 100 έτη απο την έναρξη του. Σίγουρα όμως η σημασία του Ανατολικού ζητήματος είναι μεγάλη και θα το ξανασυναντήσουμε στην φάση των εθνικών επεκτάσεων των Βαλκανικών κρατών με τους Βαλκανικούς πολέμους στις αρχές τους 20ου αιώνα.


Πηγές
  1.  Λάσκαρης, Μ. 1978. Το Ανατολικόν Ζήτημα. Θεσσαλονική: Εκδόσεις Π. Πουρνάρα, pp.34-40.
  2. Schroeder, P. W. 1986. The 19th-Century International System: Changes in the Structure. World Politics, 39 (1), pp. 1--26.
  3.  Bull, H. 2002. The anarchical society. New York: Columbia University Press.pp 130-136.
  4.  Taylor, A. J. P. 1954. The struggle for mastery in Europe, 1848-1918. Oxford: Clarendon Press, pp. xx-xxii.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σχόλια με υβριστικό περιεχόμενο θα διαγράφονται.
Η κόσμια συμπεριφορά στον διάλογο είναι πολιτισμική αρχή!