Τετάρτη, 18 Δεκεμβρίου 2013

Η απαρχή της εθνικής στρατηγικής στα δυτικά κράτη της Διεθνούς ευρωπαϊκής κοινωνίας την περίοδο μετά την Γαλλική επανάσταση.

Στο ιστολόγιο αυτό θα κληθούμε ν' αναλύσουμε ιστορικά και πολιτικά θέματα με διεθνολογικό ενδιαφέρον, όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγική ανάρτηση, τα οποία θα αφορούν την περίοδο μεταξύ του 18ου αιώνα και κυρίως την συγκυρία μετά τον Επταετή πόλεμο(1756-1763), την Αμερικανική επανάσταση και θα φτάνουν ως την σύγχρονη ιστορία του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου(1939-1945) και τις σημαντικές διεθνολογικές του συνέπειες στο διεθνές κρατικό σύστημα.


Μια σημαντική περίοδος που θα απασχολήσει το ενδιαφέρον της παρούσας ανάρτησης είναι η ναπολεόντεια περίοδος από το 1799-1815 λόγω της ανάπτυξης εθνικής στρατηγικής, του επιτελικού σχεδιασμού και ευρύτερα της εθνικοποίησης του στρατού και των κρατικών διεκδικήσεων.Η περίοδος αυτή έπεται της Γαλλικής επανάστασης και των σημαντικών συστημικών αλλαγών που επέφερε. Γι' αυτόν λοιπόν το λόγο θα πρέπει ν' αναφέρουμε με λίγα λόγια τους λόγους για τους οποίους η Γαλλική επανάσταση θα φέρει σημαντικές αλλαγές στο διεθνές σύστημα και θα ωθήσει στην διαμόρφωση εθνικής κοσμοθεωρίας από τα επηρεαζόμενα ευρωπαϊκά κράτη της περιόδου αυτής. Η Γαλλική επανάσταση όπως σημειώνει και ο καθηγητής Ι. Κολλιόπουλος αποτελεί "την πιο ισχυρή σύγκρουση του παλαιού καθεστώτος με τις αυξανόμενες απαιτήσεις των μεσαίων και κατώτερων κοινωνικών τάξεων"(Κολλιόπουλος,2001). Πέραν, λοιπόν, των πολλών ενδοκοινωνικών αλλαγών που επιφέρει το κίνημα, κυρίως εναντίον του φεουδαρχικού συστήματος, έρχεται επιπρόσθετα να αμφισβητήσει σε διεθνές επίπεδο την νομιμοποίηση του ηγεμόνα σε όλα τα πεδία(και στην ικανότητα διεξαγωγής του πολέμου) και κατ' επέκταση την δυναστική νομιμότητα.

Η ιδέα της εθνικής αυτοδιάθεσης όπως θα εκφραστεί απο την εθνοσυνέλευση του 1791 αποτελεί προνόμιο όχι μόνον του γαλλικού λαού αλλά και όλων των άλλων λαών(Τσακαλογιάνης,2000). Αυτή η εξέλιξη αποτελεί σταθμό στην σύγχρονη ευρωπαϊκή Ιστορία καθώς αρχίζει η ανάδειξη της μοναδικότητας του έθνους ως οντότητας κυρίαρχης στο κράτος της. Οι ιδέες του εθνικισμού ριζώνουν καλά στην δυτική Ευρώπη και σε συνδυασμό με τις αυξημένες απαιτήσεις της αστικής τάξης οδηγούν στην αναγνώριση της ως φορέα των εθνικών ιδεών σε όλους τους τομείς, όπως ο στρατός, η πολιτική, η βιομηχανία, το εμπόριο κλπ. Οι συνέπειες απο την απαρχή της εθνικοποίησης είναι πολλές και κυρίως σε διεθνές επίπεδο φέρουν στο προσκήνιο για πρώτη φορά την ιδέα της εθνικής ολοκλήρωσης. Ολοένα και περισσότεροι επαναστατημένοι λαοί(Βέλγοι,Ιταλοί, Ελβετοί, Σαβογιάροι) επηρεασμένοι απο την ριζοσπαστικότητα της Γαλλικής επανάστασης διαμορφώνουν τις ίδιες διεκδικήσεις, αποκτώντας παράλληλα και εθνική συνείδηση.
Αυτή η διαδικασία ζυμώσεων οδηγεί σε μια διπλή μεταβολή διττού χαρακτήρα. Αφ' ενός έχουμε σωρεία ενδκοινωνικών αλλαγών αλλά αφετέρου έχουμε και αλλαγές στην μεταβεστφαλιανή κρατική κοινωνία. Σ' αυτό το σημείο αξίζει ν' αναφερθεί οτι ακόμα και ο Λ. Τρότσκι είχε σημειώσει πως "για να συμβεί μια επανάσταση δεν είναι αρκετές μόνον οι οικονομικές συνθήκες. Αυτές είναι αναγκαίες αλλά όχι και επαρκείς. Χρειάζεται και κάτι ακόμα που θα εξωθήσει τον κόσμο στους δρόμους", τ' οποίο δείχνει την μαζικότητα που έλαβε το κίνημα της εθνικοποίησης σ' όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Από εδώ και πέρα πλέον η αρχή του έθνους-κράτους ως κυρίαρχης μονάδας στο διεθνές σύστημα έχει πραγματοποιηθεί και συνεχίζει να υφίσταται μέχρι και σήμερα με την ύπαρξη 193 αναγνωρισμένων κρατών-μελών του ΟΗΕ.
Η εθνική στρατηγική είναι μια έννοια άμεσα συνυφασμένη με την κρατική ισχύ και κατά τον 18ο αιώνα με την ικανότητα διεξαγωγής ενός πολέμου. Στην παρούσα φάση θ' ασχοληθούμε με την ανάδειξη του Ναπολέοντα Βοναπάρτη ως "Πρώτου Υπάτου", σύμφωνα με το σύνταγμα του 1799, τις καινοτομίες των ναπολεόντειων εκστρατειών καθώς  και την διαμόρφωση εθνικού στρατού και στρατηγικής από την εμβληματική αυτή στρατιωτική ιδιοφυΐα. Ο Ναπολέων Βοναπάρτης(1769-1821) ήταν μια στρατηγική διάνοια και διαδραμάτισε μεγάλο ρόλο στους πολέμους που ακολούθησαν της Γαλλικής επανάστασης ώς μέρος εξαγωγής της στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Λαμπρός στρατηγός θ' αντιληφθεί τις νέες ανάγκες του γαλλικού λαού και μέσα στο κλίμα τρομοκρατίας απο την περίοδο που πήρε το ίδιο όνομα θα ανελιχθεί στην ηγετική θέση στο γαλλικό κράτος και θα φέρει σωρεία εσωτερικών και εξωτερικών αλλαγών.
Το θέμα μας όμως παραμένει η απαρχή της έννοιας της εθνικής στρατηγικής και η εκτενής αναφορά στην Γαλλική επανάσταση γίνεται ακριβώς για ν' αναδείξει την γέννηση και την ενίσχυση της ιδέας του έθνους ώς πολιτικής και πολιτισμικής οντότητας που θα ενσταλλάξει στην συλλογική συνείδηση και θ' αποτελέσει το νέο ρυθμιστικό υποκείμενο των κρατικών υποθέσεων. Η ισχύς εθνικοποιείται και αυτή στα πλαίσια του 19ου αιώνα και αποδεικνύεται απο το γεγονός πως οι πόλεμοι γίνονται εθνικό ζήτημα(Π.χ η μαζική επιστράτευση και η δημιουργία εθνικού τακτικού στρατού) και αρχίζει επίσης η εθνική επέκταση και η εθνική διεκδίκηση. Στην παρούσα περίοδο που αναλύουμε η εθνική στρατηγική στα μεγάλα κράτη της Δύσης(εννοώντας την Μ.Βρετανια, Πρωσία, Αυστρία, Γαλλία) αποκτά ζωτικό χαρακτήρα σε σχέση με το παρελθόν, οπού οι ηγεμόνες διαμόρφωναν στρατηγικές ανάλογα με τις προσωπικές βλέψεις τους. Χαρακτηριστικό αυτής της διαπίστωσης αποτελεί το γεγονός της οργάνωσης του στρατού και της πολεμικής δραστηριότητας κατά τέτοιο τρόπο που να εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα και τις διεκδικήσεις στο εξωτερικό προστατεύοντας παράλληλα την επικράτεια και τα σύνορα του κράτους(Καθώς το απαραβίαστο των συνόρων κατοχυρώνεται σταδιακά απο το 1945 με τον Καταστατικό χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στην συνέχεια με την υπογραφή των συμφωνιών του Ελσίνκι το 1975 που διατηρεί τα σύνορα του ευρωπαϊκού χώρου αναλλοίωτα και απαραβίαστα).
Η εθνική στρατηγική γίνεται βασικός γνώμονας των στρατιωτικών επιτελείων, τα οποία πρωτοεμφανίζονται στην ναπολεόντειο περίοδο χωρίς μεγάλη εξειδίκευση. Το μεγάλο γεγονός της περιόδου είναι πως ο Ναπολέων αναλαμβάνει την γαλλική εθνική στρατηγική που στοχεύει στην ηγεμονία της Γαλλίας στα ευρωπαϊκά κράτη δημιουργώντας έτσι ένα σύστημα ομόκεντρων κύκλων με διαφορετικό βαθμό επιρροής σε διαφορετικά κράτη ανάλογα με τα συμφέροντα της ανερχόμενης γαλλικής αυτοκρατορίας. Η μεγάλη αυτή ανισορροπία ισχύος αποτελεί διαμορφωτικό παράγοντα στην εθνική στρατηγική των υπολοίπων κρατών πέραν της εθνικής ετερότητας που αποτελεί ακόμα έναν σημαντικό διαμορφωτικό παράγοντα της εθνικής στρατηγικής ενός έθνους-κράτους.
Αυτό που αξίζει να διατηρήσουμε απο αυτήν την πρώτη αναφορά στην εθνική στρατηγική και στην απαρχή της, είναι πως συναντούμε διαμορφωτικούς παράγοντες που παρουσιάζουν διαλεκτική σχέση με τις υπόλοιπες συνθήκες που παρουσιάζονται στο νεοδιαμορφούμενο διεθνές σύστημα και πως σαφώς η εθνικοποίηση της ισχός και η στρατηγική διαχείρισής της αποτελούν καινοτομίες τις περιόδου που πρόκειται να μεταβάλλουν τον ρού της ιστορικής περιόδου.

Βιβλιογραφία 
  1. Schroeder, P. (1986). The 19th centruy international system: Changes in the structure. Cambridge University Press, 39, 4-26.
  2. Κολιόπουλος, Ι. (2001). Νεώτερη Ευρωπαϊκή Ιστορία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις ΒΑΝΙΑΣ. (Original work published 1987) 
  3. Τσακαλογιάννης, Π. (2000). "Η γαλλική επανάσταση". Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία (pp. 43-56). Αθήνα: Εκδόσεις Εστία. 
  4. Ρούκουνας, Ε. (2011). Κυριαρχία του Κράτους(State sovereignty). Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο (pp. 21-23). Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη.  



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σχόλια με υβριστικό περιεχόμενο θα διαγράφονται.
Η κόσμια συμπεριφορά στον διάλογο είναι πολιτισμική αρχή!